Aynı üretim hattı için biri organize sanayi bölgesinde, diğeri şehir dışında iki tesis bulduğunuzu düşünün. Birinci tesisin kirası daha yüksek, ikinci tesiste elektrik altyapısının hazırlanması gerekiyor. Bölgesel teşvikler araştırmasına başladığınızda bu farkları da aynı karar dosyasına alın. Şirketin seçim yapabilmesi için her tesisin yatırım maliyetini, devreye girme tarihini, işletme giderini ve doğrulanmış destek imkânlarını birlikte görmesi gerekir.
Yatırım teşvikleri araştırmasını iki tesis için aynı ürün ve kapasite varsayımıyla yürütün. Bir adreste daha küçük bir hat planlanıyorsa o seçeneğin teklifleri, çalışan sayısı ve üretim hedefi de değişir. Önce iki adreste aynı üretim planının gerçekleşip gerçekleşemeyeceğini teknik ekiple değerlendirin. Ardından destek koşullarını her adresin kendi verileriyle inceleyin. Program araştırmasına Hibe Raporu kataloğundan başlayabilirsiniz. Destek programları
Yatırım teşvik haritası için tesisin tam adresini kullanın
Teşvik sorgulama formunda şirket merkezinin kayıtlı olduğu yer ile yatırımın gerçekleştirileceği yer karışabilir. Merkez bir ilde, üretim tesisi başka bir ildeyse iki adresi de dosyada kendi işleviyle gösterin. Aday yerler için il, ilçe ve varsa organize sanayi bölgesi bilgisini doğrulayın. Emlak ilanındaki kısa konum açıklamasıyla sözleşmede yazan adresin aynı yeri gösterdiğinden emin olun.
Yatırım teşvik haritası üzerinden il bazlı teşvikler incelenirken ilçe ve bölge statüsü de gündeme gelebilir. 9903 sayılı Karar’ın 22. maddesi, belirli OSB veya endüstri bölgesi yatırımlarıyla kararda sayılan ilçeler için sigorta primi işveren hissesi desteğine ilişkin alt bölge hükümleri içerir. Karşılaştırma tablonuza hangi unsurun hangi madde kapsamında incelendiğini yazın. Güncel karar metnini, ekleri ve başvurunuza uygulanacak düzenlemeleri birlikte kontrol edin. Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar
OSB dışı yatırım teşviki araştırmasında da tesisin adresiyle yetinmeyin. Yatırımın ürününü, kapasitesini ve tutarını aynı dosyada açıklayın. Tesisin bölge statüsüne ilişkin dayanağı aday yerle birlikte saklayın. Şirket içinde bir çalışan “sanayi bölgesinde” dediğinde tam olarak hangi statünün kastedildiği belgelerden anlaşılabilsin.
Sektörel teşvikler araştırmasına ürün ve süreç tanımıyla başlayın
Hangi yatırımlar teşvik alır sorusunu iki aday adres için araştırırken ürününüzü ve tesiste yapacağınız işlemleri belirleyin. Ambalaj üretimi örneğinde hammadde işleme, baskı, kesim ve paketleme aynı tesiste gerçekleşebilir. Başka bir işletme yalnız baskı ve son paketleme yapabilir. Bu farklar, yatırımın teknik tanımında ve makine listesinde görülmelidir.
Fabrika yatırım teşviki araştırmasında şirketin mevcut faaliyetini ve yeni hattın yapacağı işi aynı sayfada ayrı açıklayın. Bir tesis, kapasite artışı için kullanılacak mevcut bir binanın parçasıysa hangi ekipmanların orada bulunduğunu gösterin. Diğer tesis yeni üretim yeri olacaksa taşınacak ekipmanla satın alınacak makineyi ayırın. Teknik ekip, iki seçenek arasında taşınma ve üretime başlama süresinin neden değiştiğini böylece açıklayabilir.
Teşvik için asgari yatırım tutarı araştırılırken tekliflerin toplamıyla başvuruya esas yatırım kapsamının nasıl ilişkilendirildiğini sorun. Şirketin nakit planında depozito, taşınma, tesis hazırlığı ve işletme giderleri de bulunabilir. Bu kalemlerin ilgili karar ve başvuru açısından nasıl değerlendirileceğini kendi kapsamıyla inceleyin. Bir tabloda hem şirketin ayırması gereken bütçeyi hem de resmî araştırmada kullanılan tutarı açık biçimde gösterin.
İki tesis için aynı maliyet kalemlerini karşılaştırın
Bir örnek üzerinden gidelim. A tesisinde makine kurulumu için 400.000 lira, B tesisinde ek altyapı ve kurulum için 700.000 lira harcanacağını varsayalım. A tesisinin aylık kirası 150.000, B tesisinin kirası 115.000 lira olsun. Yalnız bu iki kalemi içeren ve kiraların değişmediği 12 aylık basit örnekte A seçeneği 2.200.000, B seçeneği 2.080.000 lira tutar. B seçeneğinin ilk yıl maliyeti bu dar örnekte 120.000 lira daha düşüktür.
Şimdi B tesisinin üretime bir ay sonra geçebildiğini düşünün. Geçiş döneminde mevcut hattı çalıştırmanın, başka bir tesisten üretim hizmeti almanın veya sevkiyatı yeniden planlamanın maliyeti olabilir. Şirket bu gecikme için örneğin 180.000 liralık ek maliyet öngörürse, B seçeneğinin karşılaştırılan kalemleri 2.260.000 liraya çıkar. Başlangıçta düşük görünen seçenek, bu varsayım altında 60.000 lira daha maliyetlidir. Hesap tablosunda gecikmenin nedenini ve tutarın dayanağını açıklayın.
| Karşılaştırma kalemi | A tesisi | B tesisi |
|---|---|---|
| Kurulum ve altyapı | 400.000 TL | 700.000 TL |
| On iki aylık kira | 1.800.000 TL | 1.380.000 TL |
| Örnek gecikme maliyeti | 0 TL | 180.000 TL |
| Karşılaştırılan giderlerin toplamı | 2.200.000 TL | 2.260.000 TL |
Tablodaki tutarlar kurgusaldır. Kendi hesabınıza nakliye, bakım, enerji, iş gücü ve geçici depolama gibi kararınızı etkileyen giderleri ekleyin. Bir maliyet iki tesiste de aynıysa dayanağını belirtin. Bir kalem henüz tekliflenmediyse onu boş bırakıp kimin, ne zaman fiyat isteyeceğini yazın. Henüz bilinmeyen gideri sıfır kabul etmek, alternatifler arasındaki farkı olduğundan farklı gösterebilir.
Yatırım teşvik hesaplama çalışmasını gider tablosunun yanında tutun
Yatırım teşvik hesaplama araştırmasında her destek unsurunun şirkete hangi işlem ve dönem üzerinden etki edeceğini açıklayın. Bir satın alma sırasında doğabilecek mali etkiyle, istihdam veya vergi üzerinden zamana yayılan bir etkinin nakit takvimi farklı olabilir. Şirketin karar notunda her tahminin yanına incelenen düzenlemeyi, kullanılan varsayımları ve teyit durumunu yazın.
Yatırım teşvik belgesi için değerlendirilen bir kalem, resmî kayıtlara bağlanana kadar şirket bütçesinde senaryo olarak yer alabilir. Yönetim toplantısına şirketin kendi kaynaklarıyla karşılayacağı başlangıç bütçesini de getirin. Beklenen etki daha geç oluşursa ilk kira, kurulum ve personel giderlerinin hangi kaynakla ödeneceğini görün. A ve B tesislerini aynı dönemler üzerinden karşılaştırdığınızda bu fark daha rahat okunur.
Kiralık fabrikada yatırım teşviki araştırıyorsanız kira teklifindeki teslim tarihini, kullanım alanını ve planlanan tesis düzenini dosyaya alın. Teknik ekibin makine yerleşimiyle sözleşmede kullanılabilir gösterilen alanı eşleştirmesini isteyin. Depo, idari alan ve üretim alanının kullanım biçimi iki yerde farklı olabilir. Bu farkı kaydetmek, satın alma ve kurulum planlarının birbirine karışmasını önler.
Teslim gününü takvimde ayrı adımlarla doğrulayın
Bir mülk sahibinin binayı teslim edeceği gün ile hattın üretime hazır olduğu gün arasında yapılacak işler bulunabilir. Tesisin boşaltılması, mevcut altyapının kontrolü, makine sevkiyatı, kurulum ve ilk denemeler için sorumluları belirleyin. Takvimde her adımın hangi kayda bağlı olduğunu yazın. Örneğin tedarikçi, kurulum ekibini ancak makinenin teslim haftası belli olduktan sonra ayırabiliyorsa iki işin birbirine bağımlılığı tabloda görünür olsun.
A tesisi için sözleşme taslağında teslim haftası yer alırken B tesisi için yalnız sözlü bir tahmin verilmiş olabilir. İki günü de aynı kesinlikte yazmayın. Doğrulanmış teslim bilgisi, beklenen teslim aralığı ve çözülmesi gereken hazırlık işleri için tabloda ayrı alanlar kullanın. Bir belgenin henüz bekleniyor olması, yatırım ekibinin hangi görüşmeyi önce yapacağını belirlemesine yardım eder.
İlk siparişin gecikmesi, iki aday arasındaki maliyet hesabını doğrudan etkiliyorsa satış ekibinin teslim taahhüdünü de toplantıya getirin. Geçiş döneminde mevcut üretim hattının kaç hafta çalışabileceğini, hangi ek vardiyaların mümkün olduğunu ve gecikme durumunda müşteriye hangi teslim takviminin sunulabileceğini kaydedin. Böylece işletme, kira farkının yanı sıra üretime ara vermenin ticari etkisini de görür.
E-TUYS hazırlığını kesinleşen yatırım planına bağlayın
E-TUYS başvurusu araştırmasına başlamadan önce kurumun güncel işlem ve belge listesini bulun. E-TUYS yetkilendirme için şirketinizde işlemi kimin yürüteceğini ve yatırım verilerini kimlerin doğrulayacağını belirleyin. Teknik çizelgeyi hazırlayan kişiyle şirket kayıtlarını kontrol eden kişinin görevlerini tarihli bir notta gösterin. Bakanlığın kılavuzunda yatırımcı bilgilerinin sisteme nasıl girildiği açıklanır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı E-TUYS kılavuzu
Teşvik belgesi nasıl alınır sorusunu tesis seçimi gündemine taşırken “yatırım teşvik belgesi gerekli evraklar” aramasıyla bulunan belge listesini da aynı toplantıda değerlendirin. A ve B alternatiflerinden hangisinin adres bilgileri, ürün tanımı ve yatırım listesi doğrulandı? Açık kalan soruların hangisi sözleşmeden önce çözülmeli? Bu soruları teşvik belgesi danışmanlığı görüşmesine yazılı getirmek, verilen cevabın hangi tesis için geçerli olduğunu izlemeyi kolaylaştırır.
Karar notunda sonucu değiştirecek varsayımı gösterin
Son toplantıda A ve B için kurulum bütçesini, üretime başlama gününü ve maliyet farkını bir sayfaya alın. Örnekteki işletme için B’nin geçiş maliyeti 120.000 lirayı aştığında ilk yıl karşılaştırmasının yönü değişiyordu. Kendi dosyanızda da kararı değiştirecek tutarı veya teslim gecikmesini hesaplayın. Böylece yönetim, hangi teklif ya da teyidin yatırım kararında öncelikli olduğunu görür.
Teşvik danışmanlık ücreti teklifi alıyorsanız aday adresler için yapılacak araştırmanın kapsamını sorun. Ön inceleme, teşvik belgesi hazırlığı ve sonraki işlem takibi hangi hizmete dahil, bunu teklif üzerinde görün. Hibe Raporu görüşmesine iki adresin doğrulanmış bilgileri, teknik açıklamalar, maliyet tablosu ve belirsiz kalan destek başlıklarıyla gelebilirsiniz. Yatırım ve dosya hazırlığı hizmetleri
Ucuz kiralı tesis kaç ay sonra avantaj sağlar?
İki yer aynı tarihte üretime hazır olacaksa ek kurulum bedelini aylık kira farkına bölün. Örneğin B tesisinde elektrik bağlantısı için baştan 360.000 TL daha fazla harcanıyor, buna karşılık aylık kira A’ya göre 15.000 TL düşük. Kira farkı sabit kalırsa ve diğer giderler eşitse iki seçeneğin toplam maliyeti 24. ayda eşitlenir. On sekiz aylık kullanımda B hâlâ 90.000 TL daha pahalıdır. Bu hesabı yatırım teşvik hesaplama çalışmasının yanına koyduğunuzda, tesis tercihinizin kaç yıllık kullanıma dayandığını ve kira yenilenirken hangi varsayımı yeniden incelemeniz gerektiğini görürsünüz.
