Bir TÜBİTAK proje önerisinde teknik riski yazarken hedefi, hedefe ulaşmayı güçleştiren koşulu ve bunu hangi deneyle fark edeceğinizi aynı paragrafta belirtin. Ardından deney sonucu beklentiyi karşılamazsa kimin, ne zaman, hangi alternatifi deneyeceğini yazın. Örneğin bir pompanın sıcak sıvıyla çalışması gerekiyorsa “sızdırmazlık sorunu yaşanabilir” cümlesi ekibe karar verdirecek kadar bilgi vermez. Hangi sıcaklıkta kaçak beklediğinizi, kaçak miktarını nasıl ölçeceğinizi ve hangi sonuçta conta yuvasının geometrisini değiştireceğinizi açıklayın.
Teknik belirsizlik nasıl bir proje riskine dönüşür?
Bir pompa üreticisinin soğuk suyla çalışan ürününü sıcak bir temizleme hattına uyarladığını varsayalım. Mevcut ürünün oda sıcaklığındaki deney kayıtları var. Yeni çalışma sıcaklığında gövde ile conta farklı miktarda genleşebilir. Ekip, bunun conta üzerindeki baskıyı nasıl değiştireceğini ve sızıntının istenen sınırda kalıp kalmayacağını henüz bilmiyor. Başvuruda önce elinizdeki ölçümün hangi sıcaklığa kadar geçerli olduğunu yazın. Sonra tasarım kararını vermek için eksik olan bilgiyi belirtin.
Bu örnekte belirsizlik, ısınan gövdede contanın nasıl davranacağıdır. Proje açısından risk, sıcaklık çevriminden sonra sızıntının müşterinin kabul edebileceği değeri aşması ve montaj çiziminin zamanında kesinleşememesidir. Gerekçenize varsa ön deney kaydını, çizim sürümünü veya üretim toleransını ekleyin. Henüz ölçüm yapmadıysanız sayısal tahmininizin dayandığı varsayımı yazın. Yenilik iddiasını kurarken de aynı ürünü aynı çalışma koşullarında karşılaştırın. Ar-Ge niteliği ve yenilikçi yön rehberi
Risk kaydında hangi bilgiler olmalı?
TÜBİTAK’ın 1501 ve 1507 proje önerisi kılavuzunda E bölümü, proje yürürken karşılaşılabilecek riskleri ve bunlara yönelik önleyici tedbirleri ele alır. Ticarileşme sırasında ortaya çıkabilecek riskler için ayrıca açıklama ister. C.1 bölümünde ise iş paketinin deneyleri, ara çıktıları ve başarı ölçütleri tanımlanır. Teknik risk kaydını hazırlarken bu iki bölümdeki deney adı, sorumlu ekip ve karar tarihinin uyuştuğunu kontrol edin. TÜBİTAK proje önerisi hazırlama kılavuzu, C.1 ve E bölümleri
Aşağıdaki kontrol tablosu temsili bir conta deneyi içindir. Değerleri kendi ürününüzün çalışma koşuluna, müşteri gereksinimine ve ölçüm düzeneğinizin hassasiyetine göre seçin.
| Risk kaydındaki alan | Örnek projeye yazılabilecek bilgi |
|---|---|
| Teknik hedef | Sıcaklık çevriminden sonra 80 °C’de, sabit basınç altında 30 dakikada en fazla 2 mL kaçak |
| Önleyici çalışma | Deneyden önce yuva ölçülerini ve conta kesitini her numune için kaydetmek |
| Kararı doğuran bulgu | Geçerli deneyde herhangi bir numunede 2 mL sınırının aşılması |
| Alternatif çözüm | Tasarım sorumlusunun, ölçülen genleşmeye göre ikinci yuva geometrisini hazırlaması |
| Kararın kanıtı | Numune kodu, ölçüm sonucu ve çizim sürümünün birlikte yer aldığı deney tutanağı |
Önleyici çalışma ile alternatif çözümün ekipten istediği işler farklıdır. Deney öncesi ölçüler, kusurlu montajın sonuçları yanıltmasını önlemeye yardım eder. İkinci geometri ise ekibin ilk tasarım için olumsuz sonuç aldıktan sonra sınayacağı teknik seçenektir. Bir ölçümün geçerliliği kuşkuluysa önce düzenekteki basıncı ve sıcaklık kaydını inceleyin. Örneğin hortum bağlantısındaki kaçak, conta yuvasını değiştirmeniz gerektiğini tek başına göstermez.
Hangi deney sonucu alternatif çözümü başlatır?
Temsili deneyde on iki bağımsız numunenin her birine aynı sıcaklık çevrimi uygulansın. Ölçüm düzeneğinin 2 mL sınırı çevresinde karar verecek hassasiyette olduğu ve bütün deneylerin geçerli olduğu varsayılsın. On numune sınırda veya altında, ikisi ise sırasıyla 2,8 ve 3,1 mL kaçak verirse sınırı aşanların oranı 2 ÷ 12, yani yaklaşık yüzde 16,7 olur. Her numunenin koşulu sağlaması öngörüldüğü için ekip iki olumsuz kaydı incelemeye alır. Bu oran yalnız test edilen grubu anlatır. Seri üretimdeki arıza oranını tahmin etmek ayrı bir örnekleme planı gerektirir.
İki numunenin yuva ölçülerini ve montaj kayıtlarını karşılaştırın. İkisinde de aynı tolerans ucunda kaçak görülmüşse ikinci geometriyi o koşulu kapsayacak biçimde deneyin. Alternatifin sonucunu değerlendirirken sıcaklık, basınç, ölçüm süresi ve kaçak sınırını koruyun. İlk tasarımı 80 °C’de, ikincisini yalnız oda sıcaklığında ölçerseniz değişikliğin sorunu giderdiğini gösteremezsiniz. Tasarım sorumlusu hangi çizimin denenmesine karar verdiğini, test sorumlusu da sonucu hangi dosyada sakladığını kaydetsin.
Alternatif tasarım süreyi ve bütçeyi nasıl etkiler?
TÜBİTAK proje risk analizi içinde “B planına geçilecektir” ifadesinin yanına B planının kaynak ihtiyacını ekleyin. Örnekte ikinci tasarım için üç iş günü çizim, dört iş günü numune işleme ve iki iş günü deney gerekirse, işler sıralı yürüdüğünde toplam dokuz iş günü gerekir. Montaja kadar yalnız altı iş günü varsa üç iş günlük farkı takvimde gösterin. Tezgâhı daha erken ayırmanın işe yarayıp yaramayacağına, çizim bitmeden hangi hazırlıkların yapılabildiğine bakarak karar verin. İş paketleri ve kilometre taşları rehberi
Dosyanızı son kez okurken teknik ekipten birinin yalnız risk satırına bakarak deneyi tarif etmesini isteyin. Hangi numunenin hangi sınırı aşması gerektiği konusunda iki kişi farklı yorum yapıyorsa ölçütü netleştirin. Hibe Raporu ekibiyle hazırlık görüşmesine mevcut tasarım kaydını, deneme planını ve alternatifin iş paketine etkisini getirebilirsiniz. Paneldeki Yol haritası alanı giriş gerektirir. Uygunluk analizi hizmetini hesap açmadan inceleyebilirsiniz.