Kalkınma ajansı fizibilite desteği için teknik şartname hazırlarken, önce raporun hangi yatırım kararını değiştirebileceğini yazın. Bir üretici kooperatifi için bu soru “Paketleme tesisi kuralım mı?” olabilir. Yanıtı bulmak için kendi hattını kurmanın maliyetini, aynı ürünü başka bir tesiste paketletmenin maliyetiyle karşılaştırması gerekir. Şartname bu karşılaştırmayı kimin, hangi verilerle yapacağını ve kooperatife ne teslim edeceğini tarif eder.
Başvuruda ne sunulur, proje sonunda ne teslim edilir?
Başvuru dosyası ile bitmiş fizibilite raporu farklı işler görür. Başvuruda neden bir etüde ihtiyaç duyduğunuzu, hangi araştırmaları yaptıracağınızı ve bunların maliyetini açıklarsınız. Etüdün sonunda ise araştırma bulguları, hesaplar ve yatırım kararı için öneri elinizde olmalıdır. İhtiyacınız araştırma yerine makine alımı veya personel eğitimi ise önce teknik destek, mali destek ve fizibilite desteği arasındaki ayrımı inceleyin.
Örneğin Orta Karadeniz Kalkınma Ajansının katma değerli üretim ve ihracat programı, işletme modeli içeren yatırım önerilerinin fizibilite etüdünü destekliyor. Bu programın uygunluk kontrolünde proje bütçesine makine alımı veya inşaat işi yazılmaması aranıyor. Dolayısıyla bir paketleme hattının muhtemel bedelini raporda araştırmak ile hattı satın almak için başvuru bütçesinde para istemek aynı şey değildir.
Fizibilite desteği teknik şartnamesine hangi işler yazılır?
“Pazar araştırması yapılacaktır” cümlesi tek başına karşılaştırılabilir teklif almanıza yetmez. Hangi ürünün, hangi müşteriye, hangi dönemde satılabileceğini araştırdığınızı belirtin. Kurumun elinde bulunan verileri de sayın: üyelerin teslim fişleri, dışarıda paketleme faturaları ve alıcıların kalite şartları iyi birer başlangıçtır. Bunlardan hangilerini sizin sağlayacağınızı, hangilerini hizmeti verecek ekibin toplamasını beklediğinizi ayırın.
Aşağıdaki kontrol tablosu kooperatif örneğine aittir. Kendi çağrınızın resmî rapor formatını ve istenen eklerini ayrıca kontrol edin.
| Araştırılacak soru | Şartnamede istenecek teslim | Kurum teslimde neyi sınar? |
|---|---|---|
| Hangi ayda ne kadar ürün gelir? | Üye teslim kayıtlarına dayalı aylık miktar ve fire tablosu | En yoğun haftanın yükü yıllık ortalamada kaybolmuş mu? |
| Müşteri paketlenmiş ürün için ne öder? | Fiyatın tarihi, satış birimi, kalite ve teslim koşulları | Niyet bildiren alıcı, kesin sipariş gibi sayılmış mı? |
| Hangi tesis seçeneği uygun? | Kendi hattı ve dışarıda paketleme için aynı miktar üzerinden maliyet hesabı | Nakliye, enerji ve bakım iki seçenekte de doğru tarafa yazılmış mı? |
| Tesisi kim işletir? | Vardiya, personel, işletme sermayesi ve görev dağılımı | Satış bedeli tahsil edilene kadar masrafları kimin karşılayacağı belli mi? |
Saha ziyaretini de ölçülebilir tarif edin. Örneğin ekipten önerilen yerde enerji bağlantısını araştırmasını, bağlantı hakkında kesinleşmiş bilgi yoksa bunun yatırım takvimine etkisini açıklamasını isteyin. Taslak raporun tesliminden sonra üretim sorumlusu kapasite varsayımlarını, mali işler sorumlusu giderleri incelesin. Böylece son teslim gününde eksik bir veriyle karşılaştığınızda kimin düzeltme isteyeceği belli olur.
Fizibilite hizmet alımı belgeleri nasıl karşılaştırılır?
OKA başvuru rehberinin idari kontrol listesi (PDF), TR83/26/FZD-KD programında 50.000 TL ve üzerindeki hizmet alımları için ayrıntılı teknik şartname ve en az iki proforma faturanın KAYS’a yüklenmesini istiyor. Rehberde şartname için Ek E Örnek 4A, proforma için Örnek 4B gösteriliyor. Başka bir ajansa veya çağrıya başvururken eşik, teklif sayısı ve belge biçimini o programın güncel rehberinden okuyun.
Teklifleri aynı şartname üzerinden isteyin. Bir teklif yerinde görüşme ve düzenlenebilir hesap dosyası içerirken diğeri yalnızca masa başında hazırlanmış bir PDF sunuyorsa toplam bedeller doğrudan karşılaştırılamaz. Önce eksik işi işaretleyin; karşılaştırma tablonuzda ziyaretler, veri toplama, hesap modeli, revizyon ve vergilerin bedele dahil olup olmadığı ayrı satırlarda görünsün.
Temsili hesap: tesis hangi iş hacminde giderini karşılar?
Kooperatifin üyelerine ton başına 7.000 TL’ye paketleme hizmeti verdiğini, değişken giderin ton başına 4.000 TL ve yıllık sabit işletme giderinin 3.000.000 TL olduğunu varsayalım. Buradaki fiyat ürünün satış fiyatı değil, paketleme hizmetinin bedelidir. Ton başına giderleri karşıladıktan sonra sabit giderlere 3.000 TL kalır. Yıllık başabaş miktarı bu varsayımlarla 3.000.000 / 3.000 = 1.000 ton olur.
Üyeler aynı hizmet için yüzde 10 daha düşük bir bedel öderse fiyat 6.300 TL’ye iner. Giderler sabitken ton başına katkı 2.300 TL olur. Bu kez başabaş için yaklaşık 1.304,35 ton, tam ton üzerinden çalışılıyorsa en az 1.305 ton gerekir. Üyeler yalnızca 1.100 ton taahhüt etmişse ilk senaryo işletme giderlerini karşılar, ikinci senaryo karşılamaz. Raporda hangi senaryonun daha olası olduğunu üye kayıtları ve piyasa fiyatlarıyla tartışın.
Bu basitleştirilmiş örnekte yatırım bedeli, amortisman, faiz ve vergiler hesaba katılmadı. Başabaş miktarını aşmak, tesisi kurmak için harcanan paranın geri döndüğünü göstermez. Yatırım kararında ilk ödeme, tahsilat vadeleri ve ek finansman ihtiyacı için ayrıca nakit akışı çıkarın.
Teslim edilen fizibilite raporunu nasıl kontrol edersiniz?
OKA örneğinde nihai etüt için esas alınacak şablon Ek I’dir. Ajans, raporun teklif aşamasındaki amaçlarla uyumunu ve araştırmanın niteliğini de inceler. Kurum içinde son okumayı tek bir soruyla başlatabilirsiniz: “Hangi bulgu değişirse önerilen yatırımdan vazgeçeriz?” Fiyatı, talebi veya kapasiteyi değiştirdiğinizde sonuç hiç değişmiyorsa hesap dosyasındaki bağlantıları inceleyin. Araştırma yatırımın ertelenmesini öneriyorsa bu sonucu da gerekçesiyle kayda alın.
Hazırlık dosyanız üzerinde çalışırken Hibe Raporu panelindeki Belgelerim alanına giriş yapabilirsiniz. Henüz hesabınız yoksa uygunluk analizi hizmetini giriş yapmadan inceleyebilirsiniz. Hibe Raporu ekibi, yatırım fikriniz ile başvuru koşullarını karşılaştırmanıza ve eksik belgeleri belirlemenize yardımcı olur. Başvurunun kabulüne ilgili ajans karar verir.
